بحرانِ پیش از بحران؛ چرا نظارت بر پروژه‌ها باید جدی‌تر دیده شود؟
سرمقاله | پایگاه خبری عصر زنگی

مدیریت بحران را نباید تنها به زمان وقوع سیل، زلزله، آتش‌سوزی، رانش زمین و دیگر حوادث طبیعی محدود کرد. بخش مهمی از مدیریت بحران، پیشگیری، شناسایی آسیب‌ها و جلوگیری از تبدیل مسائل قابل‌کنترل به مشکلات بزرگ‌تر است.
از این منظر، کیفیت نظارت بر پروژه‌های عمرانی و نحوه مدیریت منابع عمومی نیز می‌تواند بخشی از نگاه پیشگیرانه به مدیریت بحران باشد.
در استانی مانند کهگیلویه و بویراحمد که توسعه زیرساخت‌ها نیازمند استفاده دقیق و هدفمند از منابع است، هر پروژه عمرانی دارای اهمیت ویژه‌ای است. منابعی که برای احداث یک جاده، مدرسه، طرح آبرسانی، فضای درمانی یا سایر زیرساخت‌ها اختصاص می‌یابد، در حقیقت سرمایه‌ای متعلق به مردم است و طبیعی است که روند اجرای آن پروژه‌ها با دقت، تخصص و جدیت بیشتری دنبال شود.
نظارت، مانع توسعه نیست؛ ضامن توسعه است
گاهی تصور می‌شود نظارت بیشتر ممکن است روند اجرای پروژه‌ها را کند کند؛ در حالی که نظارت حرفه‌ای، اگر مبتنی بر قانون، تخصص و برنامه‌ریزی باشد، می‌تواند از بسیاری از دوباره‌کاری‌ها، تأخیرها و هزینه‌های اضافی جلوگیری کند.
نظارت مؤثر یعنی بررسی مستمر میزان پیشرفت پروژه، کیفیت اجرای عملیات، تناسب پیشرفت مالی و فیزیکی، رعایت برنامه زمان‌بندی و شناسایی به‌موقع موانع.
هدف از نظارت، پیدا کردن مقصر نیست؛ هدف، پیدا کردن مسئله و اصلاح مسیر است.
پروژه‌های طولانی؛ مسئله‌ای برای بررسی کارشناسی
طولانی شدن اجرای برخی پروژه‌ها، لزوماً به معنای وجود تخلف نیست. عوامل مختلفی مانند محدودیت اعتبارات، تغییر هزینه‌ها، مسائل فنی، مشکلات اجرایی، شرایط پیمان و فرآیندهای اداری می‌تواند بر زمان اجرای طرح‌ها اثرگذار باشد.
اما همین موضوع ضرورت یک ارزیابی مستمر را بیشتر می‌کند.
اگر پروژه‌ای با تأخیر مواجه شده است، باید پرسید:
علت چیست؟
چه میزان پیشرفت داشته است؟
موانع آن کدام‌اند؟
چه اقدامی برای رفع موانع انجام شده است؟
و چه برنامه‌ای برای تکمیل آن وجود دارد؟
این پرسش‌ها نه اتهام است و نه ایجاد نگرانی؛ بلکه بخشی از حکمرانی مطلوب و پاسخگویی اداری است.
بحران خاموش؛ فرسایش فرصت‌های توسعه
گاهی بحران با یک حادثه ناگهانی آغاز نمی‌شود؛ بلکه از کنار هم قرار گرفتن تأخیرهای کوچک، تصمیم‌های اصلاح‌نشده، ضعف در پایش و از دست رفتن فرصت‌ها شکل می‌گیرد.
پروژه‌ای که دیر به بهره‌برداری برسد، ممکن است بخشی از منافع پیش‌بینی‌شده خود را با تأخیر به مردم برساند.
به همین دلیل، پیشگیری از اتلاف زمان و منابع، خود یکی از مصادیق مدیریت بحران است.
این نگاه نباید به معنای سیاه‌نمایی عملکرد دستگاه‌های اجرایی تلقی شود. برعکس، نقد کارشناسی می‌تواند به مدیران کمک کند تا نقاط قابل بهبود را زودتر شناسایی کرده و پیش از تبدیل شدن یک مشکل اجرایی به مسئله‌ای بزرگ‌تر، برای آن راه‌حل پیدا کنند.
بیت‌المال؛ امانتی که نظارت می‌خواهد
صیانت از بیت‌المال تنها با تصویب بودجه و تخصیص اعتبار پایان نمی‌یابد.
زنجیره واقعی صیانت از منابع عمومی از برنامه‌ریزی صحیح آغاز می‌شود، با اجرای اصولی ادامه پیدا می‌کند و با نظارت و ارزیابی نتیجه به پایان می‌رسد.
بنابراین پیشنهاد می‌شود وضعیت پروژه‌های مهم استان، به‌صورت مستمر و کارشناسی بررسی و در صورت وجود موانع، راهکارهای رفع آنها در دستور کار قرار گیرد.
همچنین اطلاع‌رسانی عمومی درباره پیشرفت پروژه‌ها، در چارچوب قوانین و ملاحظات مربوط، می‌تواند به افزایش اعتماد عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی کمک کند.
نقد سازنده، نه اتهام
رسانه مسئول، نه وظیفه دارد مشکلات را پنهان کند و نه مجاز است بدون مستندات، اشخاص یا دستگاه‌ها را متهم کند.
رسالت رسانه، طرح مسئله، مطالبه پاسخ، انعکاس دیدگاه مسئولان و کمک به اصلاح امور است.
از همین رو، طرح موضوع نظارت بر پروژه‌های عمرانی در کهگیلویه و بویراحمد باید در چارچوب نقد سازنده و با رعایت قانون، اخلاق رسانه‌ای، مصالح عمومی و ملاحظات امنیتی انجام شود.
هدف، زیر سؤال بردن تلاش‌های مدیران و کارکنان دستگاه‌های اجرایی نیست؛ هدف آن است که ظرفیت‌های موجود، دقیق‌تر و مؤثرتر در مسیر توسعه استان به کار گرفته شود.
سخن پایانی
کهگیلویه و بویراحمد برای توسعه، به پروژه‌های بیشتر صرفاً نیاز ندارد؛ به پروژه‌های دقیق‌تر، اجرای باکیفیت‌تر، زمان‌بندی شفاف‌تر و نظارت مؤثرتر نیاز دارد.
مدیریت بحران واقعی یعنی قبل از آنکه یک مسئله کوچک به مشکل بزرگ تبدیل شود، آن را دید، بررسی کرد و برای اصلاح آن اقدام نمود.
شاید یکی از مهم‌ترین بحران‌هایی که باید پیش از وقوع مدیریت شود، بحرانِ هدررفت فرصت‌هاست؛ بحرانی که با نظارت دقیق، مدیریت علمی و تصمیم‌گیری مسئولانه می‌توان از شکل‌گیری آن جلوگیری کرد.
این مطالبه، مطالبه‌ای علیه کسی نیست؛ مطالبه‌ای برای بهتر شدن روند توسعه، حفظ منابع عمومی و افزایش اعتماد مردم به فرآیندهای اجرایی است.