وقتی پیامبر(ص) به ابوذر فرمود: «تو توان مدیریت نداری»؛ درسی جاودان برای انتخاب مدیران شایسته

عصر زنگی

در منظومه فکری اسلام، مدیریت نه جایگاهی برای کسب قدرت، بلکه امانتی الهی و مسئولیتی سرنوشت‌ساز است. یکی از روشن‌ترین جلوه‌های این نگاه، گفت‌وگوی تاریخی پیامبر اکرم(ص) با صحابی بزرگوار، ابوذر غفاری است؛ شخصیتی که به پاکدستی، صداقت، عدالت‌خواهی و زهد شهره بود.
هنگامی که ابوذر از پیامبر اکرم(ص) درخواست واگذاری مسئولیتی اجرایی کرد، آن حضرت با صراحت و در عین مهربانی فرمودند: «ای ابوذر! تو برای مدیریت ناتوانی و این مسئولیت، امانتی سنگین است؛ امانتی که در روز قیامت برای کسی که حق آن را ادا نکند، مایه خواری و پشیمانی خواهد بود.»
این سخن، هرگز به معنای کاستن از شأن و منزلت ابوذر نبود؛ بلکه بیانگر یکی از بنیادی‌ترین اصول حکمرانی و مدیریت در اندیشه اسلامی است. انسان‌های صالح، پاک‌دست و باایمان، لزوماً مدیران موفق و کارآمد نیستند. همان‌گونه که توان علمی، تجربه، قدرت تصمیم‌گیری، مدیریت بحران، سعه‌صدر، آینده‌نگری و مهارت تعامل با مردم، از ارکان جدایی‌ناپذیر مدیریت به شمار می‌روند.
پیامبر اکرم(ص) با این رویکرد، معیار انتخاب مدیران را بر پایه شایستگی، توانمندی و امانت‌داری استوار ساخت؛ اصلی که امروزه نیز در ادبیات نوین مدیریت، با عنوان «شایسته‌سالاری» شناخته می‌شود.
جامعه‌ای که مسئولیت‌ها را بر اساس روابط، احساسات یا صرفاً فضایل فردی واگذار کند، ناگزیر با کاهش بهره‌وری، ضعف در تصمیم‌سازی و آسیب به سرمایه اجتماعی روبه‌رو خواهد شد. در مقابل، سپردن مسئولیت به افراد متخصص، توانمند و متعهد، ضامن توسعه، عدالت و پیشرفت پایدار خواهد بود.
روایت پیامبر(ص) با ابوذر، پس از قرن‌ها همچنان پیامی زنده برای مدیران، مسئولان و تصمیم‌گیران دارد؛ اینکه مدیریت، میدان آزمون توانایی‌هاست، نه عرصه اثبات محبوبیت یا فضیلت فردی. از همین رو، انتخاب مدیران باید بر پایه تخصص، تجربه، کارآمدی و تعهد صورت گیرد تا امانت الهی، به شایستگان آن سپرده شود.