«پیش از آنکه دانش‌آموز سقوط کند؛ مدرسه باید زنگ خطر را بشنود»

عصر زنگی
آسیب‌های اجتماعی معمولاً ناگهانی متولد نمی‌شوند؛ بسیاری از آنها مدت‌ها پیش از آنکه به یک بحران آشکار تبدیل شوند، نشانه‌های خود را در رفتار، تحصیل و روابط اجتماعی دانش‌آموزان نشان می‌دهند. افت ناگهانی تحصیلی، غیبت‌های مکرر، گوشه‌گیری، پرخاشگری، بی‌انگیزگی، تغییر رفتار، کاهش ارتباط با همکلاسی‌ها یا بی‌تفاوتی نسبت به آینده، ممکن است تنها یک رفتار ساده به نظر برسد، اما گاهی پشت همین نشانه‌های کوچک، مسئله‌ای بزرگ‌تر پنهان شده است.
از این منظر، مدرسه فقط محل آموزش کتاب و برگزاری امتحان نیست؛ مدرسه یکی از مهم‌ترین محیط‌های اجتماعی برای شناسایی زودهنگام و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی است. دانش‌آموز بخش قابل توجهی از زندگی خود را در مدرسه می‌گذراند و معلم و مدیر، به دلیل ارتباط مستمر با او، می‌توانند تغییرات رفتاری و تحصیلی را زودتر از بسیاری از افراد مشاهده کنند.
البته نباید از معلم انتظار داشت که نقش روان‌شناس، مددکار اجتماعی یا درمانگر را ایفا کند. وظیفه اصلی معلم، تشخیص بیماری یا صدور حکم درباره وضعیت دانش‌آموز نیست؛ بلکه باید بتواند نشانه‌های هشدار را بشناسد، تغییرات غیرعادی را جدی بگیرد و در صورت نیاز، دانش‌آموز را به مشاور و مسیر تخصصی حمایت هدایت کند.
اینجاست که آموزش تخصصی معلمان و مدیران اهمیت پیدا می‌کند. اگر قرار است مدرسه در خط مقدم پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی قرار گیرد، باید نیروهای آموزشی با مهارت‌هایی مانند گفت‌وگوی حمایتی، شناسایی نشانه‌های خطر، مدیریت رفتارهای پرخاشگرانه، مقابله با قلدری، شناخت عوامل خطر و عوامل محافظ، شیوه ارجاع به متخصص و اصول محرمانگی آشنا باشند.
در این میان، تغییر نگاه نیز ضروری است. دانش‌آموز پرخاشگر را نباید صرفاً «دانش‌آموز مشکل‌دار» نامید؛ ممکن است او خود قربانی یک مشکل باشد. دانش‌آموزی که افت تحصیلی کرده، لزوماً تنبل نیست؛ شاید درگیر مشکلات خانوادگی یا اقتصادی است. دانش‌آموز منزوی نیز همیشه آرام و بی‌مسئله نیست؛ شاید مدت‌هاست کسی صدای او را نشنیده است.
بنابراین مدرسه باید از فرهنگ برچسب‌زنی و تنبیه صرف فاصله بگیرد و به سمت فرهنگ شناسایی، حمایت و ارجاع تخصصی حرکت کند.
برای تحقق چنین رویکردی، لازم است در مدارس یک مسیر روشن برای مواجهه با نشانه‌های آسیب وجود داشته باشد: مشاهده، گفت‌وگوی اولیه، بررسی تخصصی، ارجاع، مداخله و پیگیری. این فرایند باید کاملاً محرمانه، انسانی و به دور از هرگونه تحقیر و انگ اجتماعی باشد.
در شهرستان بهمئی نیز می‌توان با استفاده از ظرفیت آموزش‌وپرورش، مشاوران، مدیران، معلمان، خانواده‌ها، دستگاه‌های اجتماعی و رسانه‌های محلی، یک الگوی بومی برای پیشگیری مدرسه‌محور طراحی کرد؛ الگویی که به جای انتظار برای وقوع بحران، نشانه‌های اولیه را شناسایی کند و پیش از آنکه یک دانش‌آموز از تحصیل، خانواده و جامعه فاصله بگیرد، حمایت لازم را در اختیار او قرار دهد.
آسیب اجتماعی را نباید فقط زمانی دید که به آمار، پرونده یا صفحه حوادث تبدیل شده است. گاهی یک نمره افت‌کرده، یک غیبت تکرارشونده، یک سکوت طولانی یا تغییر ناگهانی رفتار، نخستین زنگ خطر است.
اگر مدرسه بتواند این زنگ خطرها را به‌موقع بشنود، ممکن است از یک بحران بزرگ جلوگیری شود.
شاید یکی از مهم‌ترین سرمایه‌گذاری‌های اجتماعی برای آینده بهمئی، نه صرفاً ساختن مدرسه، بلکه توانمند کردن مدرسه برای دیدن، فهمیدن و حمایت کردن باشد.
زیرا بسیاری از آسیب‌های فردای جامعه، امروز در سکوت کلاس‌های درس شکل می‌گیرند؛ و درست به همین دلیل، بسیاری از آنها را نیز می‌توان از همان‌جا پیشگیری کرد.
پایگاه خبری عصر زنگی